Dlaczego łańcuch wymaga smarowania inaczej niż łożysko
Łańcuch napędowy tylko z pozoru jest prostym elementem. W rzeczywistości to zestaw współpracujących par ciernych: sworzeń i tuleja, tuleja i rolka, płytki wewnętrzne i zewnętrzne. Smar musi dotrzeć przede wszystkim do węzła sworzeń-tuleja, bo to tam powstaje zużycie decydujące o wydłużeniu łańcucha.
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo smar naniesiony wyłącznie na powierzchnię zewnętrzną w zasadzie nie spełnia swojej funkcji. Zbiera kurz, wygląda na obecny, a jednocześnie nie chroni tego węzła, który realnie się zużywa. Stąd bierze się sytuacja, w której obficie nasmarowany łańcuch i tak wydłuża się w tempie wskazującym na brak smarowania.
Wydłużenie łańcucha jako miara zużycia
Łańcuch nie rozciąga się jak guma. To, co potocznie nazywa się wydłużeniem, jest sumą luzów powstałych przez zużycie sworzni i tulei w każdym ogniwie. Pojedynczy ubytek jest mikroskopijny, ale pomnożony przez liczbę ogniw daje mierzalną zmianę długości całego odcinka.
- Rosnący luz zmienia współpracę łańcucha z kołem napędowym.
- Nierównomierne obciążenie zębów przyspiesza zużycie koła.
- Pojawiają się drgania i charakterystyczny hałas przy pracy.
- Układ napinania stopniowo wyczerpuje zakres regulacji.
Ostatni punkt bywa traktowany jako drobiazg, a jest jednym z najbardziej wiarygodnych wskaźników. Jeśli napinacz systematycznie zbliża się do granicy zakresu, łańcuch dochodzi do końca okresu użytkowania, niezależnie od tego, jak wygląda na oko.
Dobór środka smarnego
| Warunek pracy | Cecha wymagana od smaru |
|---|---|
| Wysoka temperatura otoczenia | Odporność termiczna, mała odparowalność |
| Duże zapylenie | Niska lepkość, brak efektu klejenia pyłu |
| Wilgoć i kondensacja | Właściwości antykorozyjne |
| Wysokie obciążenia udarowe | Dodatki przeciwzatarciowe |
| Praca ciągła | Stabilność właściwości w czasie |
Najczęstszy błąd polega na wyborze środka zbyt gęstego. W środowisku zapylonym gęsty smar tworzy na łańcuchu warstwę ścierną z pyłu i opiłków, która działa dokładnie odwrotnie do zamierzenia. Producenci urządzeń podają w dokumentacji dopuszczalne rodzaje środków smarnych i warto się tego trzymać, zamiast używać pierwszego dostępnego produktu z warsztatu.
Częstotliwość i technika nanoszenia
Smarowanie ręczne wykonuje się przy zatrzymanym i zabezpieczonym urządzeniu, nanosząc środek od strony wewnętrznej łańcucha, tak aby siła odśrodkowa i ruch ogniw rozprowadziły go do wnętrza węzła. Nadmiar należy usunąć, bo pozostawiony na zewnątrz i tak zostanie odrzucony podczas pracy.
W urządzeniach z automatycznym układem smarowania kontrola sprowadza się do sprawdzenia poziomu środka, drożności dysz i tego, czy dawka faktycznie trafia we właściwe miejsce. Zapchana dysza jest o tyle podstępna, że układ formalnie działa, a wybrany odcinek łańcucha pozostaje suchy.
Częstotliwość smarowania wynika z dokumentacji urządzenia i warunków pracy, a nie z wygody harmonogramu. W środowisku zapylonym lub przy wysokiej temperaturze odstępy skraca się, natomiast przy pracy w czystym i suchym otoczeniu można trzymać się wartości podstawowych. Sygnałem, że interwał jest zbyt długi, jest wyraźnie suchy łańcuch tuż przed kolejnym planowanym zabiegiem.
Kiedy smarowanie już nie wystarczy
Regularne smarowanie wydłuża okres użytkowania, ale go nie znosi. Łańcuch, który przekroczył dopuszczalne wydłużenie, wymaga wymiany, a decyzja o tym powinna wynikać z pomiaru, nie z oceny wzrokowej. Warto przy tej okazji sprawdzić stan kół, bo zużyty łańcuch pracujący na zużytym kole to układ, w którym wymiana wyłącznie jednego elementu daje krótkotrwały efekt.
W urządzeniach pracujących w trybie ciągłym takie prace najlepiej planować razem z innymi czynnościami wymagającymi postoju. Ta sama logika dotyczy pozostałych podzespołów, o czym więcej w materiale opisującym przeglądy schodów ruchomych i sposób planowania wymian tak, aby ograniczyć liczbę przestojów w obiekcie.
