Schody ruchome w obiektach handlowych: zużycie, przeglądy i czas postoju

Schody ruchome pracują inaczej niż winda

Dźwig osobowy większość doby stoi i uruchamia się na wezwanie. Schody ruchome w galerii handlowej, na dworcu czy w metrze pracują praktycznie bez przerwy przez cały czas otwarcia obiektu, niezależnie od tego, czy ktoś z nich korzysta. Ta jedna różnica przekłada się na wszystko: na tempo zużycia elementów, na sposób planowania przeglądów i na to, jak kosztowny jest nieplanowany postój.

Praca ciągła oznacza, że elementy cierne i łańcuchowe pokonują ogromny dystans w skali miesiąca. Do tego dochodzi obciążenie zmienne, bo ruch pasażerski w obiekcie handlowym jest silnie nierównomierny w ciągu dnia i tygodnia. Urządzenie musi więc znosić zarówno długie okresy pracy bez obciążenia, jak i krótkie szczyty z pełnym obłożeniem stopni.

Elementy, które zużywają się najszybciej

Rozkład zużycia w schodach ruchomych jest przewidywalny i wynika wprost z konstrukcji urządzenia. Serwis, który zna to urządzenie, wie, gdzie szukać, zanim jeszcze otworzy pokrywy rewizyjne.

• Rolki stopni i rolki łańcucha, pracujące w sposób ciągły po prowadnicach.
• Łańcuch stopni i łańcuch napędowy wraz z układem napinania.
• Grzebienie wejściowe i wyjściowe, najbardziej narażone na uderzenia.
• Poręcz oraz jej układ napędowy i prowadzenia.
• Wyłączniki i czujniki obwodu bezpieczeństwa.
• Elementy hamulca oraz układ smarowania.

Grzebienie zasługują na osobną uwagę. To element, który najczęściej ulega uszkodzeniu mechanicznemu, bo styka się bezpośrednio z tym, co pasażerowie wnoszą na schody: wózkami, walizkami, drobnymi przedmiotami. Uszkodzony ząb grzebienia jest jednocześnie zagrożeniem dla użytkownika i sygnałem, że coś dzieje się z ustawieniem lub z samymi stopniami.

Przegląd, który wykrywa problem zawczasu

Najbardziej niedoceniany jest wiersz z poręczą. Rozjazd prędkości poręczy względem stopni narasta stopniowo i przez długi czas nie zatrzymuje urządzenia, ale jest wyraźnie odczuwalny dla pasażerów, a przy większych różnicach staje się kwestią bezpieczeństwa. To typowy przykład usterki, którą wychwytuje regularny przegląd, a nie zgłoszenie użytkownika.

Przy schodach ruchomych najwięcej zyskuje się na słuchaniu urządzenia. Zmiana charakteru dźwięku, cykliczne stukanie zsynchronizowane z obiegiem stopni czy nowe drgania na wejściu prawie zawsze wyprzedzają widoczną usterkę o tygodnie. Warto, żeby personel obiektu wiedział, jak jego schody brzmią normalnie, i zgłaszał odstępstwa serwisowi, zamiast czekać na zatrzymanie. Diagnoza przy pierwszym objawie to zwykle wymiana jednej rolki, a nie regeneracja całego odcinka łańcucha.

Dlaczego postój kosztuje więcej niż naprawa

W obiekcie handlowym schody ruchome pełnią funkcję komunikacyjną, od której zależy dostępność całej kondygnacji. Wyłączone urządzenie to nie tylko niedogodność, ale realna zmiana w ruchu klientów, a przy większych obiektach także problem z obsługą osób z wózkami i bagażem. Dlatego czas naprawy bywa ważniejszy niż jej koszt.

Największym mnożnikiem tego czasu jest dostępność podzespołów. Schody ruchome pracują w obiektach po kilkanaście i więcej lat, a modele bywają wycofane z bieżącej produkcji. Zarządcy, którzy z wyprzedzeniem ustalają, skąd pozyskiwać części zamienne do schodów ruchomych do konkretnego typu urządzenia, skracają ten czas najbardziej, bo eliminują etap poszukiwania dostawcy w trakcie awarii.

Praktyczne minimum to lista podzespołów krytycznych, czyli takich, których brak zatrzymuje urządzenie całkowicie, wraz z numerami katalogowymi i informacją o dostępności. Taki dokument powstaje raz, a aktualizuje się go przy okazji przeglądów.

Bezpieczeństwo i wymagania formalne

Schody i chodniki ruchome należą do urządzeń transportu bliskiego i podlegają dozorowi technicznemu. Oznacza to obowiązek eksploatacji na podstawie ważnej decyzji, prowadzenia dokumentacji urządzenia oraz wykonywania konserwacji przez osoby z odpowiednimi uprawnieniami. Wymagania bezpieczeństwa dla konstrukcji i wyposażenia tych urządzeń określa europejska norma z serii EN 115.

W praktyce eksploatacyjnej najważniejsze jest to, żeby wszelkie ingerencje w obwody bezpieczeństwa były wykluczone. Mostkowanie wyłącznika, żeby urządzenie mogło jeszcze pracować do końca dnia handlowego, to rozwiązanie, które przenosi ryzyko na użytkowników i pozbawia obiekt jakiejkolwiek podstawy do obrony w razie wypadku. Jeśli obwód zadziałał, trzeba ustalić przyczynę, a nie ją obejść.

Przy urządzeniach różnych producentów pracujących w jednym obiekcie warto mieć jedno źródło zaopatrzenia obejmujące części do wind i schodów ruchomych wielu marek. Upraszcza to zamawianie i pozwala uniknąć sytuacji, w której każdy typ urządzenia wymaga osobnej ścieżki zakupowej.

FAQ

Jak często należy przeglądać schody ruchome?

Częstotliwość konserwacji wynika z przepisów dozoru technicznego oraz z dokumentacji producenta i jest zapisana w umowie z firmą konserwującą. Przy urządzeniach pracujących w trybie ciągłym i w obiektach o dużym natężeniu ruchu stosuje się zwykle częstsze czynności kontrolne niż wynikające z minimum.

Czy można wymienić pojedynczy stopień?

Tak, wymiana pojedynczych stopni jest standardową czynnością serwisową. Warunkiem jest zgodność elementu z konkretnym typem urządzenia, ponieważ różnice w geometrii, mocowaniu rolek i wymiarach są istotne dla bezpiecznej współpracy z grzebieniem.

Co oznacza samoczynne zatrzymywanie się urządzenia?

Najczęściej zadziałanie któregoś z zabezpieczeń, na przykład czujnika obwodu bezpieczeństwa, kontroli naciągu łańcucha albo zabezpieczenia przeciążeniowego napędu. Powtarzające się zatrzymania wymagają diagnostyki, bo urządzenie w ten sposób sygnalizuje realny problem mechaniczny lub elektryczny.

Czy schody ruchome można wyłączać poza godzinami szczytu?

Rozwiązania ograniczające pracę bez obciążenia są stosowane, ale ich zastosowanie zależy od typu urządzenia i jego wyposażenia. Decyzję o zmianie trybu pracy należy uzgodnić z konserwatorem, ponieważ wpływa ona zarówno na zużycie elementów, jak i na warunki eksploatacji zapisane w dokumentacji.